Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα ρολογιού #WorldWatchDay, που θα γιορτάζεται από σήμερα και κάθε 10/10, εμβαθύνουμε στο τι σημαίνει όταν ένα ρολόι διαθέτει complications και ποιες είναι οι πιο συνηθισμένες.
Στην ωρολογοποιία, complication είναι κάθε επιπλέον λειτουργία εκτός από την ένδειξη της ώρας. Οι κύριες κατηγορίες είναι: αστρονομικές, χρονομέτρησης, βελτίωσης της ακρίβειας και ηχητικές.
Αστρονομικές complications
Ένδειξη ημερομηνίας
Είναι η πιο στοιχειώδης αστρονομική complication. Τυπικά, συντίθεται από έναν δίσκο με τυπωμένους αριθμούς, από το 1 ως το 31, ο οποίος περιστρέφεται κάτω από ένα μικρό παράθυρο στο καντράν – συνήθως τοποθετημένο στο 3. Ο δίσκος προωθείται κατά μία θέση τα μεσάνυχτα.
Ετήσιο ημερολόγιο
Εδώ, το σετ των ενδείξεων περιλαμβάνει ημέρα, ημερομηνία και μήνα. H complication λαμβάνει αυτόματα υπόψη τη διάρκεια μηνών με 30 ή 31 ημέρες, ωστόσο χρειάζεται χειροκίνητη ρύθμιση κατά τη μετάβαση στην 1η Μαρτίου, διότι δεν «αντιλαμβάνεται» τη μικρότερη διάρκεια του Φεβρουαρίου. Είναι, ουσιαστικά, ένας μηχανικός υπολογιστής, ο οποίος βασίζεται σε ένα σύστημα γραναζιών, που προωθούν τα μεσάνυχτα -ιδανικά σε συγχρονισμό- τους δίσκους της ημέρας, της ημερομηνίας και του μήνα.
Διηνεκές ημερολόγιο
Είναι η πιο έξυπνη, πιο ακριβή και εξαιρετικά πολυπλοκότερη εκδοχή του ετήσιου ημερολογίου, που συνήθως συνοδεύεται από ενδείξεις δίσεκτου έτους και φάσεων της σελήνης. Η μηχανική μνήμη του γνωρίζει ποιοι μήνες έχουν 28, 30 ή 31 ημέρες ενώ, για την περίπτωση του Φεβρουαρίου, λαμβάνει υπόψη και τον κύκλο των δίσεκτων ετών. Αν ένα ρολόι με διηνεκές ημερολόγιο λειτουργεί αδιάκοπα, δεν θα χρειαστεί χειροκίνητη διόρθωση παρά κατά τη μετάβαση στην 1η Μαρτίου 2100. Και αυτό λόγω μιας ιδιορρυθμίας του Γρηγοριανού Ημερολογίου, που ορίζει ότι η χρονιά με την οποία αρχίζει ένας αιώνας είναι δίσεκτη μόνο όταν διαιρείται με το 400. Οι περισσότεροι ιστορικοί αποδίδουν την επινόηση της complication στον Abraham-Louis Breguet.
Φάσεις της σελήνης
Η οπτική αναπαράσταση των φάσεων της σελήνης στο καντράν περιλαμβάνει έναν δίσκο πάνω στον οποίο είναι ζωγραφισμένες δύο πανσέληνοι με φόντο τον έναστρο ουρανό. Ο δίσκος αυτός περιστρέφεται κάτω από ένα ημικυκλικό άνοιγμα στο καντράν, εκτελώντας μία πλήρη περιστροφή κάθε 29,5 ημέρες – όσο δηλαδή διαρκεί ένας σεληνιακός μήνας. Έτσι, το φεγγάρι φαίνεται να γεμίζει ή να φθίνει, σύμφωνα με την πραγματική συμπεριφορά του ουράνιου σώματος, όπως την αντιλαμβάνεται, κατά διόλου δημοκρατικό τρόπο, ο παρατηρητής στο Βόρειο Ημισφαίριο.
Complications χρονομέτρησης
Χρονογράφος
Ουσιαστικά είναι ένα stopwatch χειρός. Ένας απλός χρονογράφος περιλαμβάνει έναν κεντρικό δείκτη sweep seconds, ο οποίος μετρά τα δευτερόλεπτα στο κυρίως καντράν και «συνεργάζεται» με δύο μικρότερους, έκκεντρους δείκτες, που μετρούν τα λεπτά και τις ώρες σε κατάλληλα διαβαθμισμένα υποκαντράν. Οι εντολές «start, stop» και «reset» δίνονται με τη χρήση μπουτόν. Πιο σύνθετες παραλλαγές της complication είναι ο χρονογράφος rattrapante (ή split-seconds), που προσφέρει τη δυνατότητα χρονομέτρησης γεγονότων που αρχίζουν την ίδια στιγμή, και ο χρονογράφος foudroyante, ο οποίος είναι ικανός να μετρά κλάσματα του δευτερολέπτου. Στους σπεσιαλίστες του χρονογράφου συγκαταλέγονται η TAG Heuer, η Breitling, η Zenith, η Omega και, από την Ιαπωνία, η Seiko.
GMT
Έτσι αποκαλούνται τα ρολόγια που συνδυάζουν την «τοπική» ένδειξη της ώρας με ένδειξη της ώρας σε δεύτερη χρονική ζώνη, η οποία τυπικά συνοδεύεται από ένδειξη ημέρας/νύχτας. Ένα ρολόι GMT έχει συνήθως έναν επιπλέον ωροδείκτη, που δείχνει την ώρα στη δεύτερη χρονική ζώνη. Την complication επινόησε η Rolex σε συνεργασία με την Pan Am, της οποίας οι πιλότοι επιθυμούσαν να γνωρίζουν τη Μέση Ώρα Γκρίνουιτς (Greenwich Mean Time) – τιμή που είναι απαραίτητη για τον σχεδιασμό πτήσεων. Πιο σύνθετη παραλλαγή της complication είναι το world timer, που δείχνει την ώρα στις κύριες 24 χρονικές ζώνες του πλανήτη.
Βελτίωση ακρίβειας
Tourbillon
Από τεχνικής άποψης, το tourbillon δεν είναι complication, αλλά προσθήκη στη μηχανική διάταξη του escapement. Είναι ένας μικροσκοπικός περιστρεφόμενος κλωβός, εντός του οποίου τοποθετείται το σύστημα διαφυγής (escapement). Εκτελώντας (κατά κανόνα), μία περιστροφή το λεπτό, το tourbillon (η «περιδίνηση» στα γαλλικά) εξουδετερώνει την παραμορφωτική επίδραση της βαρύτητας στο ελατήριο του balance, προστατεύοντας έτσι την ακρίβεια του μηχανισμού. Αυτό, φυσικά, είχε νόημα στα ρολόγια τσέπης που έμεναν ακίνητα στην τσέπη του ιδιοκτήτη τους. Στη σύγχρονη εποχή, είναι περισσότερο μια επίδειξη τεχνογνωσίας, που λίγοι κατασκευαστές κατέχουν. Το tourbillon επινόησε, ως, γνωστόν, ο Abraham-Louis Breguet τον 19ο αιώνα.
Ηχητικές complications
Repeater
Είναι η ηχητική σήμανση της ώρας με το πάτημα ενός κουμπιού και προέρχεται από την εποχή που δεν είχε διαδοθεί ακόμη ο τεχνητός φωτισμός, οπότε χρησιμοποιείτο για να λέει την ώρα στο σκοτάδι. Παίρνει αρκετές μορφές, ξεκινώντας από το απλό repeater που σημαίνει τις ώρες και καταλήγοντας στο minute repeater που σημαίνει τις ώρες, τα τέταρτα και τα λεπτά. Η complication περιλαμβάνει δύο μικρά γκονγκ, φτιαγμένα από ατσάλινα σύρματα που είναι τυλιγμένα σε δίδυμες σπείρες μέσα στην κάσα του ρολογιού, και δύο σφυράκια που χτυπούν τα γκονγκ, σύμφωνα με τον ρυθμό που δίνει ένα ειδικά σχεδιασμένο σύστημα γραναζιών. Το σύστημα «σφυράκια και γκονγκ» χρησιμοποιείται και για το μηχανικό alarm, που ηχεί την ώρα που θα επιλέξει ο χρήστης στο ειδικών καθηκόντων υποκαντράν.
FAQ
Πότε ρυθμίζω την ένδειξη της ημερομηνίας;
Κατά κανόνα απαγορεύεται να ρυθμίζουμε την ένδειξη της ημερομηνίας κατά τις νυχτερινές ώρες, διότι έτσι μπορεί να προκληθούν σοβαρές φθορές στον μηχανισμό. Καλύτερα, λοιπόν, να ρυθμίζουμε την ένδειξη τις πρωινές ώρες – μετά τις 6 π.μ.
Γιατί ο δείκτης του χρονογράφου δεν «κάθεται» στο 12;
Επειδή χρειάζεται επανευθυγράμμιση. Σε ένα ρολόι με μηχανισμό quartz αυτό γίνεται με τη βοήθεια των μπουτόν ή και της κορώνας. Σε ένα μηχανικό ρολόι, ωστόσο, η επανευθυγράμμιση είναι μια πιο σύνθετη διαδικασία, την οποία χρειάζεται να αναλάβει ωρολογοποιός.
Πειράζει να ενεργοποιώ συχνά το repeater;
Όχι, αρκεί να είναι σωστά συντηρημένο και με επαρκές power reserve.
Φθείρεται ο μηχανισμός αν αφήσω τον χρονογράφο σε λειτουργία;
Όχι. Το μόνο που επηρεάζεται είναι το power reserve, που εξαντλείται γρήγορα.
